Voor een succesvolle kringlooplandbouw moet er heel wat meer gebeuren dan bloemenrandjes langs akkers zaaien: De Toekomstboer weet raad

De nu nog lege zelfoogsttuin de Wilde Peen

Op een idyllische plek gelegen tussen uitgestrekte landerijen en Nationaal park de Hoge Veluwe ligt zelfoogsttuin de Wilde Peen. Op een steenworp afstand van de stad Ede, wordt sinds april dit jaar de visie van minister Carola Schouten van Landbouw in de praktijk gebracht. Kringlooplandbouw is het toverwoord. Maak kennis met de boer(in) van de toekomst.

Hier lees je meer over de visie op kringlooplandbouw door de ogen van het ministerie.

Toekomstboerin Klarien Klingen heeft al haar jeugdvakanties doorgebracht op vakantieboerderijen. Op de universiteit volgde ze een aan landbouw gerelateerde studie waarin: ‘’We vooral praatten over hoe het eigenlijk zou moeten zijn, maar het enige wat ik zou gaan maken in de richting waarin ik was opgeleid was een powerpoint presentatie.’’ Ook de ideeën die de universiteit van Wageningen heeft over landbouw en voedsel kwamen niet overeen met haar gevoel over hoe het zou moeten zijn.

‘’Tijdens mijn studie leerde ik met een rationele wetenschappelijke onderbouwing dat ploegen bijvoorbeeld niet goed is voor de bodem. Maar het kan nu eenmaal niet anders werd er verteld.’’ Het was ploegen of gif gebruiken. Iets anders bestond niet. Ondertussen onderzocht Klingen aan de hand van getalletjes en sommetjes dat ploegen juist funest is voor de bodemstructuur en het bodemleven.

Meer weten over waarom je beter niet kan ploegen? NEMO Kennislink besteedde hier uitgebreid aandacht aan.

Vereniging Toekomstboeren

Dat kan anders dacht Klingen: ‘’Het wordt hoog tijd om ons systeem van voedselproductie op de schop te gooien.’’ Om haar heen ontsproten allerlei duurzame initiatieven van boeren die zelf vormgaven aan het boerenbedrijf van de toekomst. Vaak samen met consumenten. Deze initiatieven komen meestal uit de koker van een groeiende groep nieuwe boeren. In veel gevallen komen zij niet uit boerenfamilies maar zijn ze de landbouw ingegaan omdat zij het voedselsysteem willen veranderen.

‘’Er zijn maar weinig boeren die de ruimte hebben om spannende keuzes te maken die ingaan tegen de heersende normen op het gebied van landbouw”

Zo ook Klingen. Samen met geestverwanten richtte zij de vereniging Toekomstboeren op. Een initiatief dat: ‘’De bloeiende beweging van maatschappelijk verantwoorde landbouw zichtbaar wil maken en versterken.’’ De vereniging vult een gat in de markt. Het is vandaag de dag namelijk niet gemakkelijk om boer te zijn: ‘’Er zijn maar weinig boeren die de ruimte hebben om spannende keuzes te maken die ingaan tegen de heersende normen op het gebied van landbouw. Als je zeker weet dat je subsidie krijgt dan kun je eens wat nieuws proberen. Maar anders is het gewoon waaghalzerij waaraan die boer ten onder kan gaan.’’

Waarom verandering niet gemakkelijk is

Hoge leningen en weinig financiële ruimte maken het de hedendaagse boer niet gemakkelijk om het roer om te gooien: ‘’Als je honderd hectare in eigendom hebt dan kun je best van vier hectare een voedselbos maken en daarmee experimenteren. Maar als die honderd hectare van de Rabobank is dan gaat dat niet gebeuren’’, legt Klingen uit.

De Boerenleenbank is een belangrijke speler binnen het systeem van voedselproductie. Ooit opgezet door Nederlandse boeren om beter toegang tot krediet te krijgen. Tegenwoordig is de bank wat terughoudender in het verstrekken van krediet. Nieuwe initiatieven kunnen een risico betekenen: ‘’Het zou heel mooi zijn als de Rabobank meer ruimte zou creëren voor ondernemers om dingen te doen waarvan zij nog niet helemaal zeker weten hoe het zal aflopen. Die ruimte is gewoon heel erg nodig. Volgens mij is dat de definitie van innovatie.’’

Met haar zelfoogsttuin loopt Klingen niet zoveel risico. Het stuk grond huurt ze samen met haar compagnon van een boer. Lokale bewoners kopen een oogstaandeel waarmee zij gedurende een seizoen zelf verse groenten en fruit kunnen oogsten op de tuinderij. ‘’Zo zijn de lijntjes tussen boer en consument heel kort. We hebben hier heel leuke gesprekken over landbouw en voedselproductie. Zo kweek je begrip onderling.’’

Op zelfoogsttuin de Wilde Peen wordt het principe van kringlooplandbouw toegepast. Een vorm van landbouw bedrijven waar volgens minister Schouten de toekomst van de sector ligt. Kort gezegd komt het erop neer dat er minder kunstmest wordt gebruikt, dat reststromen beter benut worden en dat kringlopen zoveel mogelijk gesloten worden. In het geval van de Wilde Peen betekent dat ongebruikte plantenresten op de composthoop belanden en dat de mest van de naburige veehouder wordt gebruikt als voedsel voor de bodem.

Kringlooplandbouw volgens het Klimaatakkoord

Rol van de overheid

Dat Wageningen nu wel inzet op kringlooplandbouw voelt voor Klingen alsof de universiteit een nieuwe manier heeft gevonden om geld te verdienen: ‘’Ze doen alsof er nieuwe kennis voor nodig is. Terwijl kringlooplandbouw dé manier is om van origine landbouw te bedrijven.’’ Een systeemverandering zoals Klingen dat voor ogen heeft ziet ze niet snel gebeuren: ‘’Wageningen en  de overheid kunnen allemaal dingen opnoemen zoals bloemenrandjes langs de akkers, minder gif gebruiken of het antibioticagebruik terugdringen. Maar dat is niet genoeg, dat noem ik gewoon greenwashing.’’

Niet alleen Klingen is verbolgen over de houding van Wageningen. Hoogleraar bos- en natuurbeleid aan de WUR, Esther Turnhout, vindt dat het de universiteit past om sorry te zeggen over de nadruk die jarenlang is gelegd op industriële landbouw. Lees het interview met de hoogleraar in Trouw.

Hoe het dan wel moet

Het is makkelijk praten over wat er allemaal fout gaat in het huidige landbouwsysteem. Maar hoe moet het dan wel? Eén van de perverse prikkels waar we vanaf moeten is volgens Klingen de hectaretoeslag. Boeren krijgen subsidie per hectare grond. Dat betekent dat de grote jongens meer geld krijgen dan de kleine biologische boer die met een volledig gesloten kringloop werkt.

Voor al de boerenbedrijfjes zijn wel ondernemers nodig. Maar hoe lok je mensen uit de stad terug naar het platteland om hun eigen groenten te kweken en koeien te melken? Om dat voor elkaar te krijgen is er een veel grotere omschakeling nodig in het bewustzijn van de mens. ‘’Er wordt nu enorm veel geld verdiend aan bezittingen. Bijvoorbeeld vastgoed. We moeten terug naar een samenleving waar er alleen maar geld wordt verdiend aan handelingen en activiteiten’’, filosofeert Klingen.

‘’Zolang de gedachte heerst dat je geld kunt verdienen met stilzitten, dus het laten renderen van bezit, is het niet aannemelijk dat mensen de weg terugvinden naar het land. We moeten onze handen weer vuil maken.’’

Laat een bericht achter